Leiwen und Trittenheim sowie die umliegenden Weinhänge im warmen Sonnenlicht

Aankomen.
En willen blijven.

De Egbert-codex – UNESCO-register ‘Memory of the World’

Een schitterend juweeltje uit de middeleeuwse boekkunst

“Een belangrijk meesterwerk uit het Ottonische tijdperk” – “de oudste en meest uitgebreide reeks illustraties over het leven van Jezus” – De zogenaamde “Egbert-codex” wordt terecht tot de schatten van de mensheid gerekend.

Dit eeuwenoude manuscript, in opdracht van aartsbisschop Egbert, stamt uit een tijd waarin de eerste stenen kastelen nog maar net begonnen te worden gebouwd; de meeste van die kastelen zijn inmiddels verwoest. Toch heeft het kwetsbare perkament van het manuscript tot op de dag van vandaag standgehouden. De kleuren zijn levendig en het goud glinstert bijna net zo als in vroeger tijden.

Ansicht des Codex in der Vitrine mit großformatigen Bildausschnitten im Hintergrund

Vóór de uitvinding van de drukpers konden boeken alleen worden vermenigvuldigd en verspreid door ze met de hand te kopiëren. Dit was een moeizaam karwei dat werd uitgevoerd door monniken, die veel manuscripten niet alleen met tekst, maar ook met gedetailleerde miniatuurschilderijen versierden. Zij zagen in de schoonheid van de kunst een weerspiegeling van goddelijke schoonheid, en dit was voor hen natuurlijk een heel bijzondere bron van inspiratie. Als je goed kijkt naar de illustraties in de Egbert-codex, lijken ze dan niet echt iets van die ‘goddelijke schoonheid’ te weerspiegelen?

De abdij van Reichenau aan het Bodenmeer stond bekend om haar boekillustraties, en het was daar dat de kunstminnende en hoogopgeleide keurvorst Egbert van Trier dit manuscript meer dan 1.000 jaar geleden liet maken. Er waren echter ook kunstenaars uit Trier bij betrokken.

Het zogenaamde Pericopenboek bevat afzonderlijke passages uit de evangeliën, zoals die gedurende het kerkelijk jaar tijdens de mis werden voorgelezen. Verspreid door de tekst staan onder andere 56 scènes uit het leven van Jezus.
 

Egbert stamde uit een vooraanstaande Nederlandse adellijke familie en was ongeveer 27 jaar oud toen hij aartsbisschop werd. Hij had eerder een uitstekende religieuze opleiding genoten en was vervolgens ontboden aan het keizerlijk hof – de plek waar alle politieke draden van Europa samenkwamen en waar de intellectuele elite van het rijk bijeenkwam. Er was nauwelijks een inspirerender plek denkbaar voor een goed opgeleide jongeman. In 976 benoemde Otto II hem tot kanselier en slechts een jaar later tot aartsbisschop van Trier.

De Ottonische waardering voor kunst en cultuur had een diepgaande invloed op Egbert, en toen hij in 993 op ongeveer 48-jarige leeftijd stierf, liet hij een hele reeks manuscripten en andere culturele schatten na die in zijn opdracht waren vervaardigd.

Helaas zijn er slechts enkele van deze schatten tot op de dag van vandaag bewaard gebleven – en nog minder zijn in Trier gebleven. Maar na meer dan 1.000 jaar is dat nauwelijks verrassend.
De Codex Egbertus is te bezichtigen in de schatkamer van de Wetenschappelijke Bibliotheek van Trier. Andere schatten uit de ambtsperiode van de aartsbisschop zijn onder meer het draagbare altaar van Sint-Andreas en de gouden schrijn voor de relikwie van de Heilige Nagel in de schatkamer van de Dom van Trier. 

Naast de Egbert-codex is ook het Ada-evangelieboek, dat in het bezit is van de Wetenschappelijke Bibliotheek van Trier, sinds 2023 opgenomen in het UNESCO-register „Memory of the World“.