Leiwen und Trittenheim sowie die umliegenden Weinhänge im warmen Sonnenlicht

Aankomen.
En willen blijven.

Moderne architectuur aan de Moezel: 5 bijzondere wijnhuizen

Op ontdekkingsreis met architect Sebastian Lauff

Sebastian Lauff, architect en redacteur van het online architectuurmagazine archimag.de, heeft vijf architectonisch opmerkelijke wijngaarden aan de Moezel en de Saar bezocht. Zijn reis combineert wijn, landschap en hedendaagse architectuur.

De route voerde hem van Luxemburg naar Koblenz – langs de schilderachtige wegen van het Moezeldal en door kleine wijnbouwdorpjes met spectaculaire steile hellingen. Bij stralend weer deed hij een schat aan indrukken op, waaruit hij vijf bijzonder fascinerende bestemmingen selecteerde voor liefhebbers van architectuur en wijn.

Pension Cantzheim Winery, Kanzem

Architectuur en erfgoedbehoud in dialoog

Tegen de indrukwekkende achtergrond van de wijngaard in Kanzem staat het laatbarokke landhuis „Cantzheim“ aan de rivier de Saar. Het gebouw is door de Zwitserse architect Max Dudler gerenoveerd en uitgebreid met inachtneming van de geldende voorschriften voor monumentale gebouwen. Naast de verbouwing van het landhuis zijn er een oranjerie en een gastenverblijf bijgebouwd. Deze twee nieuwe gebouwen houden een respectvolle afstand tot het landhuis, waardoor er ruimte ontstaat voor het ingetogen landschapsontwerp van Bernhard Korte. Het huis, dat dateert uit 1740, werd oorspronkelijk gebouwd als wijngaard voor de abdij van Wadgassen en was lange tijd eigendom van het bisschoppelijk seminarie in Trier; in 2007 werd het aangekocht door de huidige eigenaren.

Ausgezeichnete Weinarchitektur im Innen- und Außenbereich

Toen mij werd gevraagd waarom het landhuis was aangekocht en waarom er een bouwproject werd gepland onder de strenge voorwaarden van monumentenzorg, kreeg ik het antwoord van de schoonzoon en huidige exploitant van de wijngaard. „Mijn schoonvader had altijd al willen bouwen.”

De eerste gesprekken kwamen tot stand via persoonlijke contacten met de architect Oswald Mathias Unger. De heer Unger moest de opdracht echter vanwege zijn leeftijd afwijzen. Hij verwees de opdrachtgever echter door naar zijn voormalige student, Max Dudler. Dudler stelde een ontwerp op dat de barokke architectuur van het landhuis respecteerde en alle overbodige aanbouwen verwijderde. Binnen in het huis bleef de oorspronkelijke structuur onaangetast en werd deze slechts gemoderniseerd volgens de hedendaagse normen.

De technische installaties werden volledig ondergebracht in het nieuw gebouwde koetshuis. Qua vorm en materialen zijn de gebouwen geïnspireerd door het landschap. De muren en het dak van het twee verdiepingen tellende koetshuis zijn vervaardigd uit met de hand gestampt beton. Deze weerspiegelen de aardse tinten van de omliggende heuvels. De oranjerie is opgetrokken uit staal en glas en vormt een tegenhanger van het monolithische koetshuis. De delicate structuur ervan sluit aan bij de verticaliteit van de wijnstokken die het landschap domineren.

Het landgoed van Wijnmakerij Cantzheim wordt gebruikt als gastenverblijf, wijnwinkel, evenementenlocatie en privéwoning. Op de bovenverdieping van het landhuis bevinden zich drie gastenkamers en een privéappartement met een aparte ingang. Op de bovenverdieping van het koetshuis bevinden zich nog twee gastenkamers.

Wijnwinkel van wijnhuis F. J. Regnery, Klüsserath

Architectuur in de vorm van een traan

Deze wijnwinkel werd opgericht na de overdracht van wijnhuis F. J. Regnery aan de volgende generatie. De ‘oude’ wijnwinkel bevond zich al op deze locatie, maar had nog steeds de charme van de jaren zeventig. Het was zeker geen lelijke winkel, maar de verwachtingen van klanten veranderen, dus het doel was om iets nieuws en fris te creëren. Het was echter geen gemakkelijke opgave om het project op deze locatie te plannen met de beperkte beschikbare ruimte. 

Ausgezeichnete Weinarchitektur im Innen- und Außenbereich

“Geen scherpe hoeken!”

Dat was de opdracht die Andrea en Peter Regnery aan architect Marco Hoffmann uit Wittlich gaven. Het resultaat is deze nieuwe, intrigerende wijnbar, die in 2016 door het Duitse Wijninstituut werd uitgeroepen tot een van de 50 beste wijnbars van Duitsland. De architectuur is ontworpen om een gastvrije sfeer te creëren waarin de hartelijke gastheren hun eersteklas wijnen kunnen presenteren. De architect ontwierp een tonvormig – of, om precies te zijn, druppelvormig – gebouw bovenop de oude gewelfde kelder, bekleed met een 6,30 meter hoog gordijn van ruw bewerkte, geoliede eikenhouten balken.

Binnen worden bezoekers verwelkomd door de verkoopruimte met zijn toonbank, houten banken en verlichte foto’s achter glas. De muren zijn afgewerkt met een pleisterlaag van klei en riet, wat de ruimtes een unieke, gestructureerde uitstraling geeft, het binnenklimaat verbetert en zorgt voor een aangename akoestiek. Boven zijn er zitjes voor gezellige wijnproeverijen en presentaties. De bovenkamer en het terras kunnen met behulp van vouwwanden tot één open ruimte worden samengevoegd. Van hieruit kunnen bezoekers genieten van het uitzicht op de eigen Riesling- en Pinot Noir-wijngaarden van het landgoed op de steile hellingen van de Klüsserather Bruderschaft.

Wijnbouwershuisje op het wijncultuurgebied Longen-Schlöder, Longuich

Architectuur om het tempo te vertragen

Om echt van de wijn en het platteland te genieten, zijn een paar uur in een wijnwinkel simpelweg niet genoeg. Een deel van de ervaring bestaat juist uit het koesteren van het moment en de tijd nemen om tot rust te komen. Het Longen-Schlöder Centrum voor Wijncultuur wilde daarom zijn capaciteit uitbreiden en gastenverblijven creëren. Maar hoe vind je hiervoor de juiste architect? Voor de familie Longen begon de zoektocht in principe al voordat de wens om te bouwen ontstond.

“We zagen steeds weer dezelfde architectuurstijl terugkomen. En in de meeste gevallen werd deze architectuur in verband gebracht met Matteo Thun uit Zuid-Tirol. Toen we vervolgens besloten om het bouwproject door te zetten, stuurden we de heer Thun gewoon een e-mail. We waren verheugd dat we al een paar uur later een antwoord kregen”, vertelde de familie Longen mij.

Al snel vonden ze een manier om elkaar voor het eerst in Milaan te ontmoeten en overeenstemming te bereiken over de hoofdlijnen van het project. Architect Matteo Thun regelde alle details op afstand – van het ontwerp tot en met het gebruik van lokale materialen. De bouwvergunninginstantie was vanaf het allereerste begin bij het project betrokken, en zo werd de uitbreiding van de wijnwinkel in 2011 voltooid, gevolgd door de gastenverblijven van het landgoed tussen 2011 en 2012.

Het resultaat is een verzameling vakantiehuisjes van leisteen, elk met een woonoppervlakte van ongeveer 20 vierkante meter. De vakantiehuisjes hebben een licht, strak en minimalistisch ontwerp. Aangezien de 20 huisjes op een perceel van ongeveer 6.500 vierkante meter te midden van fruitbomen liggen, heeft elk huisje een kleine tuin gekregen met een eigen, onderscheidend thema. Dit zorgt voor een hoge mate van privacy voor de vakantiehuisjes. Vakantiegangers kunnen daardoor kiezen uit een schaduwrijke tuin, een eenvoudige kruiden- en cottage-tuin, een boomgaard of een rozentuin.

Dit concept maakte ook indruk op de jury van de Wein Architecture Prize 2013, die het project de eerste plaats toekende. Naast heerlijke wijn en een rustige plek om even tot rust te komen, is ook het eten hier uitstekend. Dat heb ik tijdens mijn reis zelf kunnen ervaren terwijl ik genoot van een lichte lunch.

Wijnworkshop Lubentiushof, Niederfell

Minimalisme in de kleinste ruimtes

Het doel van de familie Barth was om een locatie voor wijnproeverijen te creëren. Ze komen niet uit een familie met een eeuwenoude traditie in de wijnbouw, maar brengen als nieuwkomers in de sector een frisse wind in het wijngoed Lubentiushof.

Het plan was om de oude schuur gedeeltelijk te slopen en te vervangen door een ruimte voor de presentatie van de wijnen. In tegenstelling tot de Boven-Moezel is de vallei hier smal en zijn de percelen klein. Het gebouw rijst daarom op over drie verdiepingen met een vloeroppervlak van 27,5 vierkante meter en leunt tegen de bestaande muren van de aangrenzende gebouwen. De oude muren worden aangevuld met zichtbeton, staal, glas en hout – een mix van materialen die voor de opdrachtgever erg belangrijk was.

Op de begane grond ontstaat zo een wijnproeverij die uitkomt op een kleine binnenplaats, die met vouwpanelen volledig kan worden opengesteld. Een trap van staal en hout, waarvan het ontwerp rekening houdt met de beperkte ruimte, leidt naar het kantoor van het huis op de bovenverdieping. Vanaf dit punt is de gevel bekleed met hout, waardoor het interieur aan het zicht van buitenaf wordt onttrokken zonder het uitzicht te belemmeren. De bovenste verdieping biedt vervolgens woonruimte.

“Onze badkamer hier is waarschijnlijk degene met het mooiste uitzicht op de Moezel”, zegt de opdrachtgeefster, die als interieurontwerpster werkte voordat ze eigenaar werd van een wijngaard. Dit verklaart haar buitengewoon scherpe oog voor detail. Elk aspect en elk detail is overwogen, verworpen en opnieuw overwogen. En toch merk je daar niets van in de kamers. Je krijgt gewoon het gevoel dat alles hier precies goed is.

„Ik vind het belangrijk dat gasten zich thuis voelen. Ze mogen niet zien hoeveel werk er in de details is gestoken. Ze moeten juist intuïtief aanvoelen dat alles hier precies goed is en perfect bij elkaar past.”

Wijnmakerij Van Volxem, Wiltingen

Een moderne wijnmakerij aan de Saar

Het laatste wijnhuis dat ik graag wil voorstellen, is tevens het meest recente gebouw dat ik tijdens mijn reis heb bezocht; deze nieuwe faciliteit bij wijnhuis Van Volxem is bedoeld om niets minder dan de productie van wijnen in de traditie van de Saarwijnen uit de jaren rond 1900 te ondersteunen. Met veel idealisme en ambitie nam Roman Niewodniczanski de wijnmakerij in 2000 over en heeft hij deze sindsdien zeer succesvol geleid. De nieuwe productiefaciliteit werd vervolgens in 2019 geopend.

De nieuwe wijnmakerij ligt te midden van de eigen wijngaarden van het landgoed in Wiltingen aan de Saar en is gebouwd op de plek van een bestaande wijnkelder. Bij het ontwerp is gebruikgemaakt van materialen uit de omgeving, met name leisteen, en het gebouw is zorgvuldig geïntegreerd in het natuurlijke landschap en het samenspel tussen oud en nieuw – namelijk de oorspronkelijke wijnmakerijvilla op de Schlossberg in Wiltingen.

Buitenzicht van de Van Volxem-wijnmakerij

Natuursteen speelt niet alleen een belangrijke rol in het uiterlijk van het gebouw. De gevel van het gebouwencomplex is bekleed met lichtgekleurde schelpenkalksteen en voldoet, doordat er geen verdere bewerking aan te pas is gekomen, aan de hoogste duurzaamheidsnormen. „Een gebouwencomplex dat het landschap van de Saar vormgeeft en verrijkt”, aldus eigenaar Roman Niewodniczanski.

Het gebouwencomplex, dat bestaat uit productie- en presentatiefaciliteiten, is zo ontworpen dat het niet alleen moeiteloos opgaat in de natuurlijke omgeving, maar ook ruimte biedt aan de productieprocessen. Het team onder leiding van keldermeester Christoph Friedrich werkt hier – net zoals rond 1900 – uitsluitend op basis van zwaartekracht.

Hoewel de torenachtige ‘Monolith’ slechts twee verdiepingen hoog is, is het het meest opvallende gebouw van het wijnhuis en is het gemodelleerd naar de ‘Bismarcktoren’ op de tegenoverliggende helling. Het is ondergronds via de houten vatenkelder verbonden met het productiegebouw, waardoor – bijna als een extraatje – een binnenplaats met een terras ontstaat die bezoekers uitnodigt om even te blijven hangen en hen in staat stelt de unieke landschappelijke schoonheid van het gebied te ervaren. 

Vier belangrijke delen van het gebouw nemen elke bezoeker steeds dieper mee in de wereld van deze bekroonde wijn. De wijnbar, gelegen op de begane grond van de ‘Monolith’, nodigt bezoekers uit om van een glas wijn te genieten. Zelfs hier kunnen bezoekers genieten van een spectaculair panoramisch uitzicht op de wijngaarden in de romantische oude arm van de rivier de Saar. De Panoramazaal op de bovenverdieping van de ‘Monolith’ overtreft het uitzicht vanuit de wijnbar ruimschoots. De opdrachtgever, die – ondanks dat hij een leek was – de volledige leiding over het bouwmanagement op zich nam, liet een 8,6 meter brede glasplaat op maat maken om het perfecte uitzicht te garanderen. „Het ding weegt 1,8 ton. In het begin was het helemaal niet duidelijk of zo’n ruit überhaupt wel vervaardigd kon worden.“

De zaal is ontworpen voor wijnproeverijen, evenementen onder leiding van Michelin-sterrenchefs en privéfeesten. De vatenkelder vormt het middelpunt van het hele landgoed. Alle muren zijn volledig opgetrokken uit natuursteen, ontworpen om de voor de Moezelstreek typische wijngaardmuren op te roepen. De houten vaten, op maat gemaakt van hout uit de Eifelbossen, zijn een echte blikvanger – en niet alleen voor wijnliefhebbers. In de kelder van de ‘Monolith’ bevindt zich de kelder met zeldzame wijnen. Hier rijpen geselecteerde jaargangen en wijnen van de beste wijngaardlocaties gedurende vele jaren in tanks die in een honingraatpatroon zijn opgesteld, waardoor ze uitgroeien tot ware zeldzaamheden.

Daarbij krijgen ecologische en sociale duurzaamheid de hoogste prioriteit. In lijn met dit streven naar duurzaamheid wordt in alle productiefasen de grootst mogelijke zorg besteed aan het behoud van natuurlijke hulpbronnen. Warmte wordt opgewekt via een verwarmingssysteem op houtsnippers. Het opwekken van onze eigen elektriciteit met behulp van een fotovoltaïsch systeem – dat uiteraard aan het zicht onttrokken is en op het hoofddak is geïnstalleerd – is inmiddels bijna vanzelfsprekend geworden. Zelfs het regenwater dat op de grote dakoppervlakken valt, wordt opgevangen in een vijver met natuurlijke begroeiing en hergebruikt.

Onze top 5 wijnhuizen voor wijn en architectuur